Kto kupuje zboże zrabowane na Ukrainie? Nie tylko Izrael

Ostatnie dni rejestracji na Defence24 Days 2026. Zapisz się już dzisiaj!

Dwa tygodnie temu, do portu w Hajfie wpłynął masowiec „Abińsk”. Przetransportował do Izraela pszenicę o wartości milionów dolarów. Jak donosi „Haaretz” może to być czwarta tego rodzaju dostawa, tylko w tym roku. Izraelscy dziennikarze twierdzą, że ukraińskie zboże nielegalnie wywożone z okupowanej części kraju jest najpierw ładowane na statek-spichlerz, a następnie, na Morzu Czarnym, towar jest odbierany przez statki tzw. floty cieni i wysyłane w świat.

Przeładunek oraz część tras odbywa się na wyłączonych transponderach. Odbiorcy wiedzą, że kupują zrabowane na Ukrainie zboże, ponieważ Rosja sprzedaje je taniej. Wartość transportowanego zboża na jednym statku można szacować na 9 mln USD. Flota cieni nie jest jednak bezkarna, ponieważ w dobie zdjęć satelitarnych, takich działań nie da się ukryć.

Egipt jest największym importerem pszenicy z Rosji. Kair kupił od Moskwy w tym roku prawie 8 mln ton zboża. Jeszcze przed wojną import zboża do Egiptu stanowiły w 80 proc. zakupy z Rosji i Ukrainy. Gdy okazało się, że część tego zboża pochodzi z okupowanych ziem Ukrainy, prezydent kraju gen. Abd al-Fattah el-Sisi, interweniował i zapewnił Kijów, że nie będzie tego akceptował . Czy podobnie zareagują władze Izraela? W procederze pomaga Białoruś. Były szef białoruskiego MSW Uładzimir Nawałmau stworzył sieć firm-słupów, które „mieszają” skradzione z Ukrainy zboże i sprzedają jako swoje.

Ukraińskie zboże sprzedawane przez Rosję trafia także do Syrii, Turcji, Iranu oraz Azerbejdżanu. Zaznaczmy, proceder nie dotyczy tylko zboża, a także inne płodów rolnych. Okazuje się jednak, że w 2023 roku ukraiński groch wpłynął do hiszpańskiego portu. Formalnie eksporterem była Rosja, ale transport płynął z Krymu. O sprawie poinformował serwis Radia Wolna Europa.

Przed wojną Ukraina była piątym producentem pszenicy na świecie (a w przypadku pasz była wskazywana jako czwarty), z czego 70 proc. dóbr eksportowano. Na Ukrainie zbierano 70-75 mln ton zbóż (35 mln ton kukurydzy oraz 30 mln ton pszenic). Nieprzypadkowo, historycznie Ukrainę nazywano spichlerzem Europy. Następnie eksport przekierowano na Azję i Afrykę.

Ukraina była zatem wiodącym światowym producentem pszenicy, kukurydzy oraz olejów roślinnych, a 10 najważniejszych rynków docelowych ukraińskiego eksportu w 2021 roku to kraje Azji oraz Afryki. Rosyjska inwazja przeciwko Ukrainie 24 lutego 2022 roku spowodowała nagłe zatrzymanie eksportu, wzrost cen żywności do bezprecedensowego poziomu. W pierwszych miesiącach walk straty z tytułu braku eksportu szacowano na 6 mld USD.  

Kryzys głodowy, który pukał do afrykańskich i azjatyckich drzwi spowodował, że po pięciu miesiącach wojny ONZ zawarł umowę między Ukrainą, Rosją a Turcją o wznowieniu ukraińskiego eksportu drogą czarnomorską z jedynego dużego portu w ukraińskich rękach – Odessy. Rosja odmówiła wznowienia umowy w 2023 roku i torpedowała porozumienie. Co ciekawe, w 2021 roku Ukraina odnotowała rekordowe zbiory zbóż.

O jakich kwotach mówimy? Wall Street Journal szacował w 2024 roku, że Rosja z tytułu zrabowanego ukraińskiego zboża zarobiła 6,4 mld USD. W 2022 roku Kyiv School of Economics oszacował straty w zagrabionej ziemi rolnej i zniszczonej rolniczej infrastrukturze na 4,3 mld USD. Symbolami ukraińskich rolników stały się zdjęcia traktorów jeżdżących po polach obok min, albo rolników ze strzelbami na wypadek ataku dronów. Na okupowanych terytoriach Rosjanie zmusili rolników do sprzedaży plonów za niskie stawki, a w 2022 roku zrabowali zboże z elewatorów i młynów w obwodzie chersońskim. Część floty rosyjskiej udało się obłożyć sankcjami. „Znaczna część statków działających na tych trasach podlega ograniczeniom nałożonym przez Ukrainę, UE i USA” – zaznacza na łamach RBC Ukraina Władysław Własiuk, przedstawiciel Kancelarii Prezydenta Ukrainy ds. sankcji.