System Zarządzania Kryzysowego JAŚMIN - pomost łączący wojsko i samorządy.

Jako rozwiązanie o ponad dziesięcioletniej historii, system był systematycznie ewoluowany w oparciu o doświadczenia zdobyte w Siłach Zbrojnych RP (SZ RP) oraz administracji publicznej. W ujęciu doktrynalnym, zarządzanie kryzysowe — zgodnie z tezą J. Piwowarskiego — stanowi „najważniejszą część bezpieczeństwa narodowego państwa”. SZK JAŚMIN realizuje ustawowe cele zarządzania kryzysowego, rozumianego jako działalność organów administracji publicznej polegająca na „zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli, reagowaniu, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej”.

Architektura technologiczna i interoperacyjność

Fundamentem rozwiązania jest architektura modułowa i skalowalna, dzięki czemu system nie posiada ograniczeń w zakresie rozbudowy o nowe moduły funkcjonalne. SZK JAŚMIN, będący komponentem Sieciocentrycznej Platformy Teleinformatycznej JAŚMIN, zapewnia unikatową zdolność do wymiany danych w środowiskach wielodomenowych. Eksperci podkreślają wysoką zdolność systemu do współpracy z podmiotami zewnętrznymi.

SZK JAŚMIN wykazuje wysoką zdolność do interoperacyjności. Dzięki implementacji standardów NATO oraz protokołu MIP, system zapewnia pełną kompatybilność z dowolnymi rozwiązaniami klasy C4ISR dostępnymi na rynku cywilnym i wojskowym.
ppłk Robert BECK

Wielośrodowiskowość systemu objawia się poprzez integrację z systemami informacji przestrzennej (Dyrektywa INSPIRE), serwisami meteorologicznymi (IMGW) oraz zaawansowanymi technologiami łączności (satelitarna, LTE, radiowa). Kluczowe znaczenie ma również fakt, iż system może funkcjonować w dowolnym środowisku operacyjnym, posiadając „wielopoziomowy system bezpieczeństwa w oparciu o protokoły PKI, VPN, IPSec, SSL/TLS”.

Operacja Feniks zweryfikowała

Szczególnym sprawdzianem dla systemu była powódź w południowo-zachodniej Polsce we wrześniu 2024 roku. Wykorzystanie SZK JAŚMIN przez SZ RP pozwoliło na uzyskanie przewagi informacyjnej w warunkach dynamicznie zmieniającego się zagrożenia naturalnego. W relacjach z działań terenowych wskazano na kluczową rolę integracji sensorów.

Podczas działań przeciwpowodziowych wykorzystano bezzałogowe systemy powietrzne (BSP) klasy mini FlyEye. Nawiązano pełną współpracę z jednostkami PSP oraz Policji, osiągając pełną integrację danych w jednolitym środowisku teleinformatycznym w cyklu dobowym.
ppłk Robert BECK

Zastosowanie narzędzia w strukturach dowodzenia znacząco wpłynęło na efektywność procesów.

Wykorzystanie systemu w Stanowisku Dowodzenia operacji „Feniks” umożliwiło optymalizację procesu decyzyjnego. Dzięki uzyskaniu wspólnego obrazu sytuacji operacyjnej (COP). Dowódca wyeliminował konieczność czasochłonnego raportowania ustnego, skracając czas reakcji do minimum.
ppłk Kazimierz KELLNER

System umożliwił m.in. zobrazowanie w czasie rzeczywistym sytuacji kryzysowej, operacyjnej na cyfrowych podkładach mapowych oraz integrację dostępnych w obszarze działań źródeł obrazu wideo: dronów, kamer miejskich oraz kamer ratowników.

Wyzwania i bariery

Mimo udowodnionej skuteczności, masowa implementacja SZK JAŚMIN napotyka na opór o charakterze biurokratycznym i organizacyjnym. Analiza wskazuje na brak jednolitych standardów informatycznych na poziomie administracji rządowej i samorządowej. Kluczowe diagnozy dotyczące stanu obecnego obejmują:

• centralizacja i podległość: „Rządowe Centrum Bezpieczeństwa stanowi organ wiodący w krajowym systemie zarządzania kryzysowego. Procesy implementacji powinny zakładać nadrzędność infrastruktury RCB, do której Dowództwo WOT winno realizować przyłączenie operacyjne".
• bierność struktur lokalnych: „Jednostki administracji terenowej wykazują postawę reaktywną, uzależniając wdrożenie od centralnej dystrybucji środków. Odnotowuje się deficyt świadomości sytuacyjnej w zakresie nowoczesnych narzędzi dowodzenia i kierowania".
• wymagania infrastrukturalne: Estymacje kosztowe wskazują, że budowa niezbędnego zaplecza to koszt rzędu 25–30 mln zł, przy czym „zasoby informacyjne SZK opierają się na danych jawnych i OSINT. System agreguje i kategoryzuje dane dotyczące infrastruktury krytycznej oraz logistyki".

Co przyniesie przyszłość

Przyszłość systemu wiąże się z dalszą automatyzacją i wykorzystaniem technologii kosmicznych. Planowane kierunki rozwoju według ekspertów z DWOT obejmują m.in. „rozbudowę systemu o moduł AI” oraz „dalszy rozwój oparty o najnowsze technologie i funkcjonalności zobrazowania satelitarnego w ramach projektu realizowanego dla ESA (Europejska agencja Kosmiczna)”. Projektowany jest również „Moduł zarządzania i ochrony dóbr kultury”, który umożliwi monitorowanie i ewidencjonowanie zabytków oraz zarządzanie personelem odpowiedzialnym za ich ewakuację. Ponadto SZK JAŚMIN został zgłoszony jako praktyczne rozwiązanie w ramach globalnej platformy redukcji ryzyka katastrof ONZ.

SZK JAŚMIN stanowi dojrzałe technologicznie narzędzie, będące de facto cyfrowym „mózgiem” zarządzania kryzysowego. Pozwala na „identyfikowanie zagrożeń kryzysowych poprzez stworzenie katalogu możliwych zagrożeń, ocenę ryzyka oraz określenie negatywnych skutków dla ludzi i mienia”. Jednakże, jak wynika z analizy, pełne wykorzystanie tego potencjału w skali państwa wymaga przełamania impasu decyzyjnego oraz głębokiej reformy systemowej Obrony Cywilnej, bez której to polskie oprogramowanie pozostanie jedynie rozwiązaniem niszowym, mimo swojej bezdyskusyjnej wyższości nad innymi narzędziami służącymi do wsparcia zarządzania kryzysowego.