Rosyjskie Wojska Systemów Bezpilotowych [RAPORT]

Wypada zacząć od historii i terminologii. Już w czasach ZSRR powstało tam wiele typów bezpilotowych aparatów latających (ros. беспилотных летающих аппаратов w skrócie БпЛА, w Polsce nazywanych bezzałogowymi statkami powietrznymi w skrócie BSP). Służyły one głównie celom rozpoznawczym. Po rozpadzie ZSRR większość z nich została wycofana ze służby, a liczne jednostki wojskowe je eksploatujące zostały rozformowane. Przez następne dekady Rosjanie nie zaprzestali prac nad nowymi typami dronów latających. One również w większości miały służyć zadaniom rozpoznawczym, ale również pracowano nad wersjami uderzeniowymi.

Jeszcze do niedawna nie były one jednak masowo produkowane ani masowo eksploatowane w rosyjskiej armii. Na szczeblu brygady lub dywizji wojsk lądowych, powietrzno-desantowych i piechoty morskiej były formowane kompanie (a czasami plutony) bezpilotowych aparatów latających. Liczba i typy eksploatowanych w nich aparatów były zróżnicowane, a w niektórych związkach taktycznych były to pododdziały mocno skadrowane. Jedynym wyjątkiem była Marynarka Wojenna, która dysponowała we Flocie Północnej całym takim pułkiem. Jest to 216.Pułk Bezpilotowych Aparatów Latających (ros. 216-й полк беспилотных летающих аппаратов), który stacjonuje na lotnisku Siewieromorsk-2. Organizacyjnie wchodził on w skład 45.Armii Sił Powietrznych i Obrony Powietrznej, a obecnie, po zmianach organizacyjnych, w skład 7.Mieszanego Korpusu Lotniczego. Został on sformowany z dniem 1 grudnia 2016 roku i wyposażony w aparaty średniego zasięgu Forpost i małego zasięgu Orłan-10.

W Rosji prace dotyczące bezzałogowych pojazdów lądowych i morskich były prowadzone cały czas, ale bez wielkiego rozmachu i masowych wdrożeń do służby. W tych dziedzinach rosyjskie opóźnienie w stosunku do świata było widoczne najbardziej.

Wszystko zmieniła agresja na Ukrainę w 2022 roku. Ukraińska armia jako zdecydowanie mniej liczna i teoretycznie dużo słabsza od rosyjskiej, w bardzo szybkim tempie zaczęła masowo używać najpierw dronów latających, a później nawodnych i ostatnio nawet podwodnych. Front wojny rosyjsko-ukraińskiej dość szybko się ustabilizował i obie strony przeszły do wojny pozycyjnej. Po obu stronach frontu dość silnie została rozbudowana obrona przeciwlotnicza, co zmusiło do drastycznego ograniczenia lotów bojowych samolotów i śmigłowców nad obszarami zajętymi przez przeciwnika. Dodatkowo spowodowane to było bardzo małą liczbą ukraińskich statków powietrznych zdolnych do lotów i działań.

Czynniki te spowodowały nadanie dużego znaczenia działaniom aparatów bezzałogowych. Początkowo największe sukcesy były po stronie ukraińskiej. Ich masowa produkcja na Ukrainie umożliwiła przeprowadzanie ataków z coraz większym rozmachem, a przede wszystkim na obiekty położone coraz dalej w głąb Rosji. W tym okresie wojny armia rosyjska nie miała wypracowanych metod zwalczania bezzałogowców, a ich zestrzeliwanie klasycznymi środkami obrony przeciwlotniczej było często mało efektywne, a przede wszystkim kosztowne.

Z czasem sytuacja w wojnie dronowej zaczęła się zmieniać i Rosjanie dość szybko nadrobili opóźnienie w stosunku do Ukraińców. Zaczęto importować drony z Iranu, ale przede wszystkim rozbudowano własny przemysł wytwórczy. Obecnie obie strony wojny dysponują dużą liczbą bezpilotowych statków powietrznych oraz nowymi metodami i środkami ich zwalczania. Praktycznie codziennie obie strony wykonują dziesiątki lub setki wzajemnych ataków. Niektóre z nich są wykonywane masowo, w tym samym czasie za pomocą setek dronów, a niektóre zdecydowanie w mniejszej skali.

W ostatnich czterech latach Ukraina bardzo rozwinęła również bezzałogowe pojazdy morskie oraz włożyła wiele wysiłku w prace nad takimi pojazdami lądowymi. W wersji nawodnej wielokrotnie atakowano nimi rosyjskie cele pływające. Ostatnio Ukraina nawet użyła pojazdu podwodnego do ataku na bazę w Noworosyjsku, który uderzył w nabrzeże nieopodal zacumowanych okrętów podwodnych. Tak samo jak w przypadku aparatów latających również Rosja zintensyfikowała swoje prace nad aparatami pływającymi i poruszającymi się po lądzie. Szczególnie w tej ostatniej dziedzinie Rosjanie testują i pokazują całkiem sporą liczbę pojazdów bezzałogowych.

W Polsce i innych krajach popierających Ukrainę w środkach masowego przekazu dominują doniesienia i filmy z działań ich statków bezzałogowych. Może to spowodować mylne wrażenie, iż Rosjanie tego nie robią. Tymczasem rosyjskie środki masowego przekazu nieustannie pokazują drugą stronę wojny, czyli rosyjskie ataki bezzałogowców.

Intensywny rozwój nowych środków walki wymusił zmiany organizacyjne po obu stronach. Na Ukrainie powstały Siły Systemów Bezpilotowych Sił Zbrojnych Ukrainy (ukr. Сили безпілотних систем Збройних Сил України), a w Rosji Wojska Systemów Bezpilotowych (ros. Войска беспилотных систем).

Utworzone rosyjskie Wojska Systemów Bezpilotowych są nowym rodzajem wojsk, ale nie samodzielnym jak Wojska Powietrzno-Desantowe czy Wojska Rakietowe Strategicznego Przeznaczenia. Są rodzajem wojsk jak np. Wojska Inżynieryjne czy Wojska Walki Radioelektronicznej. Na razie nie wiadomo jakiego szczebla organ kieruje Wojskami Systemów Bezpilotowych. Czy jest to dowództwo (ros. Командование) czy raczej zarząd (ros. Управление). Nie wiadomo również komu podporządkowany jest dowódca lub szef tych wojsk. Można przypuszczać tylko, iż prawdopodobnie szefowi Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. Również nazwiska osób stojących na szczycie tych wojsk nie są pewne. Ponoć dowódcą jest Jurij Waganow, ale jest on cywilem, biznesmenem i twórcą rosyjskich ochotniczych sił bezpilotowych. Jego zastępcą jest ponoć pułkownik Siergiej Isztuganow.

Docelowo rosyjskie Wojska Systemów Bezpilotowych mają łączyć działania wszystkich rodzajów maszyn, czyli latających, pływających i poruszających się po lądzie.

Z dostępnych informacji wynika, iż Rosjanie organizują cały szereg nowych jednostek tych wojsk. Największymi z nich są samodzielne pułki systemów bezpilotowych (ros. отдельный полк беспилотных систем), na szczeblu okręgu wojskowego i floty. Na razie znane są np.:

• 7.Samodzielny Pułk Systemów Bezpilotowych Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 65.Samodzielny Pułk Systemów Bezpilotowych Leningradzkiego Okręgu Wojskowego;
• 71.Samodzielny Pułk Systemów Bezpilotowych Moskiewskiego Okręgu Wojskowego;
• 75.Samodzielny Pułk Systemów Bezpilotowych Południowego Okręgu Wojskowego;
• 77.Samodzielny Pułk Systemów Bezpilotowych Wschodniego Okręgu Wojskowego.

Na niższym szczeblu powstają natomiast samodzielne bataliony systemów bezpilotowych (ros. отдельный батальон беспилотных систем). Powstają one m.in. w armiach, dywizjach wojsk powietrzno-desantowych oraz w dywizji pancernej, która jest samodzielna w Centralnym Okręgu Wojskowym i nie podlega żadnej armii. Na razie znane są np.:

• 1.Samodzielny Batalion Systemów Bezpilotowych 5.Armii Ogólnowojskowej Wschodniego Okręgu Wojskowego;
• 2.Samodzielny Batalion Systemów Bezpilotowych 41.Armii Ogólnowojskowej Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 3.Samodzielny Batalion Systemów Bezpilotowych 6.Armii Ogólnowojskowej Leningradzkiego Okręgu Wojskowego;
• 6.Samodzielny Batalion Systemów Bezpilotowych 25.Armii Ogólnowojskowej Moskiewskiego Okręgu Wojskowego;
• 11.Samodzielny Batalion Systemów Bezpilotowych 51.Armii Ogólnowojskowej Południowego Okręgu Wojskowego;
• 15.Samodzielny Batalion Systemów Bezpilotowych 90.Dywizji Pancernej Centralnego Okręgu Wojskowego.

Do posiadania takich swoich batalionów przyznały się już np. 7.Dywizja Desantowo-Szturmowa i 104.Dywizja Desantowo-Szturmowa, ale na razie nieznane są ich numery porządkowe. Nie wiadomo również czy takie bataliony powstaną w nowych dywizjach piechoty morskiej.

W dywizjach i brygadach wojsk lądowych nadal funkcjonują „stare” kompanie (lub plutony) bezpilotowych aparatów latających. Tego typu pododdziały, niebędące jednostkami wojskowymi, funkcjonują również w innych typach oddziałów wchodzących w skład Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej oraz w szeregu jednostkach ochotniczych, działających na froncie. Nie jest jeszcze jasne, czy będą one rozwijane do wielkości samodzielnych batalionów i czy w swoich nazwach słowo „aparatów” będzie zastępowane słowem „systemów”.

Wydaje się, iż samemu dowództwu lub zarządowi Wojsk Systemów Bezpilotowych podlegają jednostki szczebla centralnego. Chodzi m.in. o:

- Centrum Perspektywicznych Technologii Bezpilotowych „Rubikon” (ros. Центр перспективных беспилотных технологий „Рубикон”);

- 924.Państwowe Centrum Lotnictwa Bezpilotowego (ros. 924-й Государственный центр беспилотной авиации).

W jego skład wchodzą centra – np. centrum przygotowania specjalistów lotnictwa bezpilotowego oraz centrum badań, wykorzystania bojowego i testów wojskowych lotnictwa bezpilotowego.

Systemy bezpilotowe nazywane u nas systemami bezzałogowymi to niewątpliwie przyszłość wojen. Ich rozwój będzie nadal bardzo gwałtowny i będą one obejmowały kolejne dziedziny wojskowości. Rozwój elektroniki i programowania (czasami nazywanego sztuczną inteligencją) jest obecnie tak wielki, iż w przyszłości nie będzie już wojen bez masowego użycia takich systemów. Prace nad coraz nowszymi systemami o zastosowaniach militarnych trwają praktycznie na całym świecie. Obecna wojna na Ukrainie niestety jest wielkim poligonem testowym tych systemów. Wiele koncernów zbrojeniowych bacznie przygląda się aspektom technicznym, a wiele armii świata wyciąga wnioski dotyczące taktyki użycia bezzałogowców i, co za tym idzie. ich organizacji strukturalnej.