Nieustające pasmo reorganizacji. Tak Ukraińcy zmieniają dowodzenie na froncie [RAPORT]

Niedawno opisywaliśmy kolejne zmiany w organizacji Sił Zbrojnych Ukrainy. Teraz warto przyjrzeć się systemowi dowodzenia po ukraińskiej stronie frontu wojny.

Rok 2014, czyli wojna

Rosyjska agresja na Krym w 2014 roku spowodowała otwarcie frontu działań militarnych pomiędzy Ukrainą a samozwańczymi republikami – Doniecką Republiką Ludową i Ługańską Republiką Ludową. Oba te twory były sterowane z Moskwy, ale formalnie utworzyły własne Milicje Ludowe, czyli własne siły zbrojne. Były one wspierane i często dowodzone przez Siły Zbrojne Rosji.

Ukraina rozpoczęła tzw. Operację Antyterrorystyczną (ATO). W 2014 roku front podzielono na pięć Sektorów Operacyjnych, którym nadano nazwy „A”, „B”, „C”, „D” i „M”. Już w 2016 roku sektory te zostały zastąpione przez trzy Grupy Operacyjno-Taktyczne o nazwach „Mariupol”, „Ługańsk” i „Donieck”. Również one nie przetrwały długo, ponieważ w 2017 roku zostały przeformowane na dwie Grupy Operacyjno-Taktyczne o nazwach „Wschód” i „Północ”. Od początku za dowodzenie całością Operacji Antyterrorystycznej odpowiadała Służba Bezpieczeństwa Ukrainy. Zmieniono to w roku 2018, gdy z dniem 30 kwietnia zostało sformowane Dowództwo Sił Połączonych, podległe Głównodowodzącemu Sił Zbrojnych Ukrainy (SZU) i ono przejęło dowodzenie na froncie od Służby Bezpieczeństwa Ukrainy.

Dowództwo Sił Połączonych miało w podległości obie Grupy Operacyjno-Taktyczne „Wschód” i „Północ” i odpowiadało za całą linię frontu w Doniecku i Ługańsku. System ten przetrwał do pełnoskalowej inwazji Armii Rosyjskiej w lutym 2022 roku.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na drugie, istniejące równolegle, ukraińskie dowództwo posiadające bardzo podobną nazwę. Na przełomie lat 2019 i 2020 powstało Dowództwo Sił Połączonych Sił Zbrojnych Ukrainy. Stało się ono organem dowodzenia podległym Głównodowodzącemu SZU i w zamyśle miało prowadzić globalne operacje całej armii ukraińskiej w kraju i za granicą. Istnieje ono nadal. Do 22 lipca 2026 roku dowodził nim gen. dyw. Mychajło Drapaty, który tego dnia został Głównodowodzącym SZU, w miejsce zwolnionego czterogwiazdkowego generała Ołeksandra Syrskiego.

Rok 2022, czyli inwazja na pełną skalę

W lutym 2022 roku Rosjanie wkroczyli na Ukrainę ze wszystkich dostępnych im kierunków. Stosunkowo krótki front w Doniecku i Ługańsku wydłużył się na całą granicę z Rosją i Białorusią. Walki na różnych kierunkach wymusiły zmianę wojennego systemu dowodzenia Ukrainy. Utworzono wtedy trzy nowe zgrupowania, patrząc od północy do południa:

• Operacyjno-Strategiczne Zgrupowanie Wojsk „Polesie" (stosunkowo szybko jego nazwę zmieniono na „Północ");
• Operacyjno-Strategiczne Zgrupowanie Wojsk „Chortyca";
• Operacyjno-Strategiczne Zgrupowanie Wojsk „Aleksandria".

Z dniem 23 października 2022 roku zgrupowanie „Aleksandria” podzielono na dwa zgrupowania i wtedy linia frontu od północy do południa obejmowała kolejno:

• Operacyjno-Strategiczne Zgrupowanie Wojsk „Północ";
• Operacyjno-Strategiczne Zgrupowanie Wojsk „Chortyca" (z dniem 8 sierpnia 2025 roku jego nazwę zmieniono na „Dniepr");
• Operacyjno-Strategiczne Zgrupowanie Wojsk „Chersoń" (jeszcze w 2022 roku jego nazwę zmieniono na „Tawria");
• Operacyjno-Strategiczne Zgrupowanie Wojsk „Odessa" (później zmienione na Siły Obrony Południa Ukrainy).

Ten ogólny podział frontu utrzymał się do jesieni 2025 roku. Natomiast zmieniały się podległe im dowództwa niższego szczebla. Dowództwom operacyjno-strategicznym podlegały mniejsze Operacyjno-Taktyczne Zgrupowania lub jeszcze mniejsze Operacyjne Zgrupowania Wojsk. Wraz ze zmianami intensywności walk na poszczególnych odcinkach frontu oraz samymi zmianami przebiegu linii frontu były one wzmacniane lub odwrotnie, zmniejszane czy wręcz likwidowane. Zdarzały się również pojedyncze przypadki przekazywania poszczególnych mniejszych zgrupowań pomiędzy poszczególnymi Operacyjno-Strategicznymi Zgrupowaniami Wojsk. Przykładowo Operacyjne Ugrupowanie Wojsk „Donieck” w listopadzie 2022 roku zostało wyłączone z Operacyjno-Strategicznego Ugrupowania Wojsk „Chortyca” i przeniesione do Operacyjno-Strategicznego Ugrupowania Wojsk „Tawria”.

Teoretycznie system ten wyglądał logicznie, ale w ukraińskiej praktyce nie zdawał on egzaminu. Przez frontowych praktyków był negowany ze względu na małe zaangażowanie dowództw frontowych we wsparcie poszczególnych brygad Wojsk Lądowych utrzymujących pozycje na froncie. Same dowództwa zgrupowań wojsk były słabe organizacyjnie. Ich dowódcy często się zmieniali, a przede wszystkim równolegle pełnili różnego rodzaju stanowiska dowódcze w „pokojowym” systemie dowodzenia, odpowiadającym za szkolenie, uzupełnienie, sprzęt itd.

Dość szybko pojawił się pomysł powrotu korpusów armijnych. Do 2022 roku na Ukrainie zlikwidowano je wszystkie. Poszczególne brygady i pułki Wojsk Lądowych podlegały jednemu z czterech Dowództw Operacyjnych „Północ”, „Południe”, „Wschód” i „Zachód” lub bezpośrednio dowódcy Wojsk Lądowych. Istniało wtedy tylko skadrowane Dowództwo Korpusu Rezerwy, w którego skład wchodziły skadrowane brygady.

Pierwszym przejawem próby zmiany systemu dowodzenia na froncie była organizacja 9. Korpusu Armijnego i 10. Korpusu Armijnego. Ich dowództwom podporządkowano zarówno brygady bojowe, jak i brygady oraz pułki wsparcia, czyli np. artylerii i obrony przeciwlotniczej. W ślad za tymi dwoma korpusami przeformowano Dowództwo Korpusu Rezerwy na Dowództwo 11.Korpusu Armijnego. Powstanie i działania tych trzech korpusów, a przede wszystkim ich silnych organizacyjnie dowództw były na tyle udane, iż jednostki desantowo-szturmowe zgrupowano w 7. Korpus Wojsk Desantowo-Szturmowych, a jednostki piechoty morskiej w 30. Korpus Piechoty Morskiej.

Rok 2025, czyli korpusy górą

Stagnacja działań na froncie ukraińsko-rosyjskim doprowadziła stronę ukraińską do wypracowania decyzji o całkowitym przejściu z systemu dowodzenia na froncie opartego na różnego typu zgrupowaniach na korpuśny system dowodzenia. Ze względu na cały czas trwające walki pozycyjne na froncie system ten był wprowadzany etapowo przez 2025 rok. Systematycznie, aż do 30 września 2025 roku zlikwidowano wszystkie dotychczasowe zgrupowania wojsk. W ich miejsce sformowano nowe dowództwa nowych korpusów z podporządkowanymi zestawami jednostek różnych szczebli i różnego przeznaczenia. Stanowiska dowódców korpusów i ich zastępców stały się stanowiskami etatowymi i zostały obsadzone na stałe, a nie w cyklu rotacyjnym, jak miało to miejsce w dotychczasowych zgrupowaniach wojsk.

Wspomniane Dowództwa Operacyjne „Północ”, „Południe”, „Wschód” i „Zachód” przejęły odpowiedzialność za korpusy im podporządkowane. Dowódcy poszczególnych Dowództw Operacyjnych stali się równolegle dowódcami Zgrupowań Wojsk „Północ”, „Południe”, „Wschód” i „Zachód” wystawianych przez siebie.

Od jesieni 2025 roku system dowodzenia frontowego składał się, patrząc od północy na południe, z:

• Zgrupowania Wojsk „Zachód";
• Zgrupowania Wojsk „Północ";
• Zgrupowania Wojsk „Kursk";
• Grupy Operacyjnej Sił Połączonych Sił Zbrojnych Ukrainy;
• Zgrupowania Wojsk „Wschód";
• Zgrupowania Wojsk „Południe".

Jak widać, oprócz czterech wcześniej wymienionych zgrupowań wojsk opartych na siłach podległych poszczególnym Dowództwom Operacyjnym pojawiły się na froncie dwa dodatkowe.

Zgrupowanie Wojsk „Kursk” nie ma w swoim składzie korpusów i składa się tylko z wybranych brygad. Zgrupowanie to było reminiscencją po tzw. ukraińskiej operacji kurskiej. Rozpoczęła się ona w połowie 2024 roku, a zakończyła wiosną 2025 roku, ale z bliżej nieznanych powodów jesienią 2025 roku Ukraina ten odcinek frontu, w zasadzie odpowiadający granicy ukraińsko-rosyjskiej, nadal traktowała wyjątkowo.

Drugim wyjątkiem było powstanie Grupy Operacyjnej Sił Połączonych Sił Zbrojnych Ukrainy. Odpowiada ona za działania bojowe na kierunkach limańskim, kupiańskim i wołczańskim, czyli na tych, gdzie prowadzone są jedne z najbardziej intensywnych działań bojowych na froncie. Dowódcą tej grupy do 22 lipca 2026 roku również był gen. dyw. Mychajło Drapaty, który był jednocześnie Dowódcą Sił Połączonych Sił Zbrojnych Ukrainy.

Ta ukraińska niekonsekwencja w aktualnym frontowym systemie dowodzenia jest analogiczna do rosyjskiej. W Rosji jest dziś pięć okręgów wojskowych. Każdy z nich wystawia swoje Zgrupowanie Wojsk, które wcześniej nosiło nazwę Zgrupowania Wojsk (Sił). Ale po rosyjskiej stronie frontu znajduje się siedem dowództw. Patrząc od północy na południe, są to:

• Zgrupowanie Wojsk „Północ" (wystawiane przez Leningradzki Okręg Wojskowy);
• Zgrupowanie Wojsk „Zachód" (wystawiane przez Moskiewski Okręg Wojskowy);
• Zgrupowanie Wojsk „Centrum" (wystawiane przez Centralny Okręg Wojskowy);
• Zgrupowanie Wojsk „Południe" (wystawiane przez Południowy Okręg Wojskowy);
• Zgrupowanie Wojsk „Wschód" (wystawiane przez Wschodni Okręg Wojskowy);
• Zgrupowanie Wojsk „Dniepr";
• Zgrupowanie Wojsk Obrony Półwyspu Krymskiego.

Dwa ostatnie zgrupowania mają trochę inny charakter niż pozostałe. Zgrupowanie „Dniepr” obsadza lewy brzeg rzeki Dniepr i nie prowadzi działań stricte frontowych, a Zgrupowanie Wojsk Obrony Półwyspu Krymskiego ma za zadanie chronić półwysep przed ukraińskimi atakami i również nie ma lądowej styczności z wojskami ukraińskimi.

Ukraińska reforma systemu dowodzenia frontowego zapoczątkowana w 2025 roku jest obecnie szlifowana. Oddolne głosy dowódców frontowych wskazują na potrzebę jeszcze większej integracji jednostek w ramach poszczególnych korpusów. Postulują one również likwidację tych brygad i pułków, które są słabe organizacyjnie, sprzętowo i liczebnie. Poprawę w jakości dowodzenia upatrują one w konsolidacji silnych korpusów, opartych na silnych brygadach i pułki. Ale organizacja poszczególnych korpusów to już zupełnie inna historia.