Siły zbrojne

Armie Świata: Siły Zbrojne Kazachstanu

BMPT-72 Terminator
Fot. Defence24

W dzisiejszym odcinku ze względu na dziejące się na naszych oczach wypadki przyjrzymy się siłom zbrojnym Kazachstanu - największej terytorialnie poza Rosją byłej republiki Związku Sowieckiego.

Kazachstan, państwo o powierzchni ponad 2 mln 700 tysięcy kilometrów kwadratowych, największa na świecie ekonomia nie mająca dostępu do światowych oceanów, a także państwo o wyjątkowo małym zagęszczeniu ludności wynoszącym zaledwie 7 osób na kilometr kwadratowy. Sprawia to, że pomimo pokaźnych gabarytów zajmowanych na mapie, ludność Kazachstanu liczy zaledwie 19 milionów ludzi z czego niecałe 70% to Kazachowie, a niemal 20% Rosjanie. Produkt krajowy brutto Kazachstanu w 2020 roku wyniósł niecałe 180 mld dolarów. Państwo przeznacza na obronność jedynie 1 %, co przekładało się do niedawna na budżet wynoszący niecałe 2 miliardy USD, ale w 2021 roku wydatki te zmalały do zaledwie 1,5 miliarda. Jest to zatem ponad dwukrotnie mniej niż np. w przypadku Ukrainy, ale 2-3 razy więcej niż w przypadku Białorusi czy poszczególnych państw bałtyckich.

Pomimo tych stosunkowo skromnych środków na obronność siły zbrojne Kazachstanu liczyły w 2019 roku około 40 tysięcy żołnierzy plus około 30 tysięcy członków formacji paramilitarnych. W razie wojny żołnierze ci mogą liczyć na bazę co najmniej 127 tysięcy przeszkolonej rezerwy. Liczby te udało się osiągnąć dzięki prowadzonemu w tym kraju poborowi mężczyzn w wieku od 18 do 27 lat.

Siły Zbrojne Kazachstanu dzielą się na wojska lądowe, wojska obrony powietrznej i siły morskie. Najwięcej ludzi służy  w wojskach lądowych, które liczą 20 tysięcy żołnierzy. Podlegają oni pod cztery regionalne dowództwa: Astana, Wschód, Zachód i Południe.

Pod dowództwo regionalne Astana, które obejmuje swoim zasięgiem region centralny, graniczący wyłącznie z sojuszniczą Rosją, a co za tym idzie uważany za bezpieczny, podlega jedna brygada piechoty.

Czytaj też

Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku dowództwa regionalnego Zachód, które obejmuje obszary graniczące z Rosją, a także zaprzyjaźnionym Uzbekistanem i Turkmenistanem oraz graniczy z wodami Morza Kaspijskiego. Podlega mu brygada artylerii, a także jedna z brygad powietrzno-desantowych.

Główne siły skoncentrowane w dowództwach regionalnych Wschód i Południe. Stacjonują tam łącznie jedna brygada pancerna, brygada piechoty (zmotoryzowanej i zmechanizowanej), trzy brygady inżynieryjne, brygada z pociskami taktycznymi i dwie brygady artylerii.

Oczkiem w głowie kazachskiego dowództwa są cztery brygady aeromobilne -- najbardziej doinwestowane i najlepiej ukompletowane. Jedna z nich rozlokowana jest w regionie zachodnim u wybrzeży Morza Kaspijskiego a dwie kolejne w regionie południowym. Ostatnia brygada, jako jedyna przeszkolona do wykonywania zrzutów spadochronowych a nie wyłącznie do operowania przy wykorzystaniu śmigłowców znajduje się z kolei w regionie wschodnim.

Uzbrojenie wojsk lądowych Kazachstanu to w dużej mierze spadek po Związku Sowieckim chociaż część sprzętu podlegała w ostatnich dwóch dekadach daleko idącej modernizacji, pojawiły się też zakupy rozwiązań zupełnie  nowych.

Czytaj też

Wojska pancerne tworzy 300 zmodernizowanych do wariantu KZ czołgów T-72B, wspartych przez 10 nowoczesnych niszczycieli czołgów BMPT-72 Terminator, na które Astana była pierwszym klientem eksportowym. Kazachska piechota używa około 200 bojowych wozów piechoty BMP-1 i 300 BMP-2, a także 500 transporterów BTR-80 różnych wersji i 150 gąsienicowych MTLB. Do rozpoznania wykorzystywane są wozu BRDM-2 i BRM-1, których łącznie jest około setki.

Kazachowie mają też niewielkie ilości wozów stworzonych po zakończeniu zimnej wojny. Są to np. produkowane na licencji tureckiej samochody opancerzone Otokar Cobra, koprodukowane z RPA MRAP-y Arlan czy rosyjskie MRAP-y BPM-97. Pojazdy te służą jednak w śladowych ilościach oscylujących  w przypadku każdego z typów wokół 20 egzemplarzy.

W artylerii lufowej wykorzystywane są samobieżne 2S1 Goździk i 2S3 Akacja, których Kazachowie mają po 120 egzemplarzy, a oprócz tego na stanie znajdują się moździerze samobieżne 2S4 Tulipan i 150 122 i 152 mm dział ciągnionych. Ponadto wojska powietrzno-desantowe wykorzystują 25 moździerzy samobieżnych Nona-S, a artylerii rakietowej wykorzystywanych jest 100 wyrzutni BM-21 Grad, trzy 220 mm systemy zdolne do strzelania amunicją termobaryczną TOS-1, 6 wyrzutni BM-30 Smiercz i - tu ciekawostka - 18 izraelskiej produkcji wyrzutni systemu Lynx zdolnej do odpalania pocisków o kalibrach od 122 do 330 mm. Ponadto w magazynach znajduje się niemal 300 systemów Grad i 9P130 Uragan. W wojskach rakietowych wykorzystywanych jest 12 wyrzutni pocisków taktycznych 9K79 Toczka.

Do zwalczania celów opancerzonych poza Terminatorami wykorzystywane są niszczyciele czołgów stworzone z dość niecodziennego połączenia - amerykańskich Humvee uzbrojonych w wyrzutnie rosysjkich kierowanych pocisków przeciwpancernych Konkurs. Inne powstały z MTLB, na których zamontowano Szturm. Piechota wykorzystuje 68 100 mm armat przeciwpancernych T-12, oraz pociski rakietowe Fagot, Konkurs i Metis.

Czytaj też

Wojska lądowe mogą liczyć na wsparcie Gwardii Narodowej liczącej 20 tys. ludzi a  także Służby Granicznej liczącej 9 tys. funkcjonariuszy. Jedna i druga formacja podlega ministerstwu spraw wewnętrznych. Z wartego wymienienia sprzętu dysponują one łącznie siedmioma lekkimi samolotami transportowymi

Wojska lądowe, za wyjątkiem systemów ręcznych Strieła i armat ZU-23-2 nie dysponują własnymi systemami OPL ani lotnictwem. Zabezpieczają je wojska obrony powietrznej, w których służy aż 12 tysięcy żołnierzy. Eksploatuje ono 13 różnej wielkości bazami lotniczymi w tym czterema przystosowanymi do stacjonowania i operowania bojowych odrzutowców. Na południu kraju w Czimkent znajduje się baza przystosowana do obsługi MiGów-29, podobnie jak baza koło największego miasta Almaty, na południowym-wschodzie kraju. Z kolei koło Taldykogranu stacjonują kazachskie Su-27 i Su-30 a koło Karagandy najoryginalniejsze statki powietrzne w arsenale czyli myśliwce przechwytujące MiGi-31.

Obecnie Kazachstan dysponuje prawdopodobnie jedną eskadrą MiGów-29 z kilkunastoma samolotami, dwiema z MiGami-31 z łącznie ponad 20 maszynami, oraz jedną z samolotami pola walki Su-25 z 14 maszynami. Te ostatnie bazują na co dzień w bazie Aktał na zachodzie kraju niedaleko Morza Kaspijskiego. Z kolei rodzina Flankerów reprezentowana jest przez jedną eskadrę starzejących się Su-27, ale obok niej budowana jest druga z wielozadaniowymi Su-30. Łącznie samolotów tych jest w służbie ponad 30 z czego Su-30 stanowią mniej niż połowę. Z czasem Kazachstan planuje zakupić drugą eskadrę Su-30. Docelowo jedna z nich zastąpi prawdopodobnie Su-27 a druga ostatnie funkcjonujące jeszcze MiGi-29.

Ciekawa jest sytuacja w lotnictwie transportowym gdzie istnieją jedna eskadra skupiająca liczne maszyny różnych typów. Znajduje się tam osiem lekkich transportowych Airbus C-295M, do których dołącza właśnie 8 ich chińskich odpowiedników, samolotów Shanxi Y-8, dwa stare An-74 i pojedynczy An-12. Do zadań VIP służy pojedynczy Boeing 757, a w planach jest pozyskanie dwóch ciężkich samolotów transportowych Airbus A400 Atlas. Ten ostatni zakup stanął jednak ostatnio pod znakiem zapytania z uwagi na krwawe tłumienie protestów przez władze Kazachstanu.

Czytaj też

Lotnictwo śmigłowcowe posiada 22 śmigłowce szturmowe rodziny Mi-24 i oczekuje na dostawę kolejnych czterech. Z kolei w eskadrach transportowych służy 49 maszyn rodziny Mi-8 i dwa ciężkie Mi-26 uzupełnianych przez kilka amerykańskich UH-1205 im 8 europejskich lekkich śmigłowców H145. Zamówionych jest także 20 śmigłowców transportowych H25M Caracal. Liczne śmigłowce i samoloty transportowe umożliwiają sprawne przerzucania sił po wielkich obszarach kraju, w szczególności zaś elitarnych brygad aeromobilnych.

Lotnictwo szkolne skupia się w pojedynczej eskadrze eksploatującej kolejny zabytek z czasów zimnej wojny czyli L-39 Albatros, których jest kilkanaście sztuk.

Element bezzałogowy stanowią dwa zestawy taktycznych BSP średniego zasięgu chińskiej produkcji typu Wing Loong, których posiadanie ujawniono w 2021 roku. Warto przy tym dodać, że w wojskach lądowych Kazachstanu bezzałogowce klasy mini i lekkie taktyczne także są wykorzystywane. Są to między innymi izraelskie Skylarki I-LEX, rosyjskie Orlan-10 w wersji eksportowej a także rodzimej produkcji drony Shagala.

Obrona powietrzna dysponuje systemami S-200 i S-300 oraz nowymi S-300PS, których nieznaną liczbę przekazali w ramach współpracy wojskowej w ostatnich latach Rosjanie. W obronie krótkiego zasięgu wykorzystywane są stare systemy 2K12 Krug i i S-125 Newa, a bardzo krótkiego w tym samoobrony wojsk -- przestarzałe samobieżne systemy Strieła-10.

Tzw. Siły Morskie Kazachstanu są niewielkie i służy w nich 3 tysiące ludzi. Ich główną siłę stanowi 5 okrętów rakietowych lokalnej produkcji. Są to cztery jednostki typu Kazachstan o wyporności 240 toni i podobnych gabarytów okręt typuMangistau. Wszystkie te jednostki zostały uzbrojone w ukraińskie systemy samoobrony bardzo krótkiego zasięgu Arbaliet-K i pociski przeciwpancerne Barie nie licząc lekkich systemów artyleryjskich. Inaczej uzbrojono jedynie jeden z okrętów typu Kazachstan, który zamiast ppk ma wyrzutnię 122 mm pocisków BM-21 Ogon.

Resztę sił morskich stanowią jednostki pomocnicze.: 4 patrolowce -- 2 produkcji izraelskiej i dwa tureckiej, sześć szybkich izraelskich łodzi patrolowych typu Shaldag, dwa małe trałowce i okręt hydrograficzny. Siły Morskie Kazachstanu posiadają też własną brygadę piechoty wyposażoną w 70 względnie nowoczesnych wozów BTR-82A.

Czytaj też

Jak widać siły zbrojne Kazachstanu nie są liczne i jeśli chodzi o potencjał można je postawić niewiele wyżej niż siły zbrojne Białorusi. Klasyczne, odziedziczone po ZSRR formacje pancerne uległy redukcji do minimum i obecnie liczą sobie zaledwie cztery brygady -pancerną i trzy zmotoryzowane plus jednostki artylerii. Poza nielicznymi wyjątkami większość ich sprzętu pamięta czasy Związku Sowieckiego. Inwestycje dotyczą formacji i jednostek wybranych czyli takich, które mogą szybko być przerzucane po wielkich obszarach tego olbrzymiego państwa i zapewniać ochronę przy kryzysach o stosunkowo małym natężeniu bądź przy rozruchach wewnętrznych. Są to właściwie wyłącznie wspomniane cztery brygady aeromobilne i brygada piechoty morskiej oraz środki do ich wspierania i przenoszenia. Dzięki Rosji, na względnie dobrym poziomie stoją naziemne systemy obrony powietrznej, ale już lotnictwo bojowe to ewidentnie wykruszający się spadek po ZSRR, który z trudem jest obecnie zasilany jedną eskadrą Su-30, a w przyszłości drugą. Czas pokaże czy za 10 lat nie będą to jedyne samoloty bojowe Kazachstanu.

Siły Zbrojne Kazachstanu są skoncentrowane w większości na wschodzie i częściowo na południu kraju, co oznacza gotowość do odparcia ewentualnego zagrożenia idącego z Chin albo hybrydowe zagrożenia ze strony Azji Centralnej. Państwo to nie jest za to zupełnie przygotowane do jakiejkolwiek obrony przed Rosją, którą ewidentnie uważa za pewnego sojusznika.

Komentarze (1)

  1. Xzibit

    Polska artyleria rakietowa i OPL to chowa się przy tym co posiada Kazachstan :) Bieda z nędzą

    1. Rupert

      Już niedługo. Polska ma wielokrotnie więcej pieniędzy, więc to tylko kwestia czasu, kiedy Polska wyprzedzi Kazachstan. Pomijam jakość uzbrojenia rosyjskiego.

    2. Rupert

      Kazachstan w 2021 wydał 1,5 mld dolarów na armię. Wcześniej to było 2 miliardy. Polska obecnie wydaje +-15 mld dolarów. Polska ma zmodernizowane Langusty, oni tylko stare Grady. Polska wielokrotnie lepsze dolne piętro OPL.