SAFE po portugalsku. Włosi zdążą zbudować trzy nowe fregaty do 2030 r.?

O znaczeniu tej umowy świadczy fakt, że była to pierwsza wizyta tak wysokich przedstawicieli portugalskiego rządu we Włoszech od blisko dwunastu lat. Oprócz premiera Luísa Montenegro uczestniczyli w niej m.in. minister obrony Nuno Melo oraz szef resortu spraw zagranicznych Paulo Rangel.

„Umowa obronna, którą dziś podpisujemy na zakup trzech fregat, stanowi inwestycję o wartości 3,9 miliarda euro. Mówimy o zdolności – zarówno portugalskiej, jak i europejskiej – do monitorowania naszych zasobów morskich i ochrony naszych interesów strategicznych. Oznacza to także ochronę międzynarodowej żeglugi oraz warunków dla wolnego i uczciwego handlu na poziomie globalnym” – powiedział przy tej okazji premier Portugalii.

Portugalsko-włoska umowa międzyrządowa przewiduje nie tylko zakup trzech nowoczesnych fregat wraz z zapasem środków bojowych, ale również transfer technologii i wsparcie eksploatacyjne okrętów przez cały okres ich służby, który ma wynosić co najmniej 30 lat. Tym samym otwiera ona drogę do podpisania z koncernem Fincantieri umowy wykonawczej na budowę tych jednostek.

Należy przy tym zaznaczyć, że włoska propozycja wygrała rywalizację z ofertą francuskiego koncernu Naval Group, co jest o tyle ciekawe, że ta firma również produkowała jednostki typu FREMM, z tym że w innej lokalnej wersji. Przekazanie wszystkich trzech okrętów portugalskiej marynarce wojennej nastąpić ma w latach 2029-2030, co jest jednym z wymogów unijnego mechanizmu SAFE (Security Action Facility for Europe), z którego sfinansowana zostanie ich budowa.

Jak Portugalia wykorzystuje SAFE w celu modernizacji floty?

Właśnie w ramach umowy międzypaństwowej sfinansowany zostanie zakup przez Portugalię fregat rakietowych typu FREMM EVO. Jej zawarcie oznacza, że strona portugalska przystąpiła do programu budowy okrętów tego typu dla włoskiej floty, która ma otrzymać dwie takie jednostki.

Zakup trzech fregat pochłonie zdecydowaną większość z 5,84 mld EUR jakie przyznano Portugalii w ramach instrumentu SAFE. Pozostała część środków finansowych zostanie przeznaczona na modernizację transporterów opancerzonych Pandur II, zakup samochodów ciężarowych, bezzałogowców i satelitów rozpoznawczych. Tym samym portugalskie zakupy w ramach tego mechanizmu obejmują wszystkie domeny: morską, lądową, powietrzną oraz kosmiczną.

Program zakupu nowoczesnych fregat rakietowych jest częścią procesu modernizacji portugalskiej Marynarki Wojennej (Marinha Portuguesa) w celu dostosowania jej do aktualnej sytuacji geopolitycznej i związanych z nią zagrożeń, w tym walki z okrętami podwodnymi na wodach oceanicznych. Nowe jednostki służyć mają zarówno do realizacji misji na wodach krajowych, w tym stałego wsparcia ludności cywilnej, jak również operacji międzynarodowych w ramach zobowiązań sojuszniczych oraz zapewnienia zbiorowego bezpieczeństwa. Ważnym aspektem pozyskania nowych okrętów ma być transfer technologii i silne zaangażowanie krajowych firm przemysłu obronnego, w tym rewitalizacja arsenału Alfeite w Lizbonie, którego zadaniem jest budowa, naprawy i utrzymanie w sprawności portugalskich okrętów.

Pozyskanie nowych jednostek pozwoli na radykalne zwiększenie potencjału sił nawodnych Marinha Portuguesa. Jej trzonem są obecnie trzy fregaty typu Vasco da Gama (Vasco da Gama, Álvares Cabral, Corte-Real), które weszły do służby w latach 1991-1992 oraz dwie zakupione w 2006 r. holenderskie jednostki tej klasy typu Karel Doorman (Bartolomeu Dias, Dom Francisco de Almeida), które podniosły portugalską banderę w latach 2009-2010.

Okręty te w toku dotychczasowej służby nie przeszły gruntownej modernizacji, stąd ich możliwości bojowe są ograniczone szczególnie w zakresie obrony przeciwlotniczej, która opiera się na rakietach RIM-7 Sea Sparrow, które w tej chwili do najnowocześniejszych nie należą.

Uzupełnieniem fregat są cztery małe patrolowce typu Tejo (Flyvefisken) zakupione w 2014 r. w Danii oraz taka sama liczba zbudowanych w Portugalii patrolowców pełnomorskich typu Viana do Castelo. W 2021 r. zamówiono sześć kolejnych patrolowców tego typu w zmodyfikowanej wersji, przystosowanej do poszukiwania i zwalczania okrętów podwodnych.

Fregaty rakietowe typu FREMM EVO

Jednostki typu FREMM EVO (Evolution) stanowią najnowsze wcielenie włoskich fregat typu FREMM, w których wykorzystane zostaną nowe rozwiązania techniczne mające na celu poprawę ich zdolności bojowych Okręty te otrzymają zmodernizowane systemy zarządzania walką, urządzenia obserwacji technicznej, walki elektronicznej oraz łączności, a także zmodyfikowane uzbrojenie artyleryjskie i rakietowe.

Jednostki zachowały kadłub i układ napędowy włoskich fregat FREMM w wersji zwalczania okrętów podwodnych. W celu zrekompensowania większej masy uzbrojenia i wyposażenia elektronicznego, przy jednoczesnym zachowaniu zapasu wyporności dla przyszłych modernizacji, w konstrukcji nadbudówek na szeroką skalę mają zostać wykorzystane stopy aluminium.

Głównym elementem wyróżniającym FREMM EVO od dotychczasowych jednostek tego typu jest modyfikacja nadbudówki. Zaprojektowana została ona z wykorzystaniem rozwiązań stworzonych dla wielozadaniowych patrolowców pełnomorskich (w rzeczywistości fregat) typu PPA oraz wielozadaniowego okrętu desantowego Trieste. Będzie ona składać się z dwóch osobnych części (wyspy), tak aby lepiej rozłożyć ciężar dwuzakresowego wielozadaniowego radaru Leonardo Kronos Dual Band. Łącznie okręty te posiadać będą osiem anten ścianowych, z których cztery pracują w paśmie C (Kronos Quad 3000), a cztery kolejne w paśmie X (Kronos StarFire 3000).

Ten nowoczesny system radarowy wykorzystujący anteny z aktywnym skanowaniem elektronicznym (AESA) ma umożliwić FREMM EVO jednoczesne prowadzenie detekcji i śledzenia wykrytych celów, naprowadzanie własnych rakiet, kierowanie ogniem, a nawet przeciwdziałanie elektroniczne we wszystkich kierunkach. Dzięki temu jednostki te będą zdolne do zwalczania wszelkich zagrożeń powietrznych, w tym pocisków przeciwokrętowych i manewrujących, a także rakiet balistycznych. Przewidziano również inne modyfikacje obejmujące zastosowanie systemu dowodzenia i zarządzania walką Leonardo SADOC Mk 4, który dzięki pakietowi Unmanned Management System (UMS) będzie miał możliwość zarządzania pojazdami bezzałogowymi, zarówno powietrznymi, jak i nawodnymi.

Pozostałe wyposażenie elektroniczne oraz uzbrojenie ma odpowiadać zastosowanemu na włoskich okrętach typu FREMM w wersji zwalczania okrętów podwodnych. Przy czym na dziobie przewidziano możliwość montażu dwóch dodatkowych wyrzutni rakiet (VLS) Sylver A50 i A70, co pozwoliłoby na przenoszenie pocisków manewrujących oraz zwiększenie liczby rakiet przeciwlotniczych, których zestaw ma być uzupełniony przez nowo opracowane pociski przeznaczone do zwalczania rakiet balistycznych MBDA Aster 30 B1 NT.

Na pokładach tych okrętów mają pojawić się również nowe pociski przeciwokrętowe MBDA Teseo Mk 2/E, których liczba mogła wzrosnąć z czterech do ośmiu dzięki rezygnacji z wyrzutni rakietotorped MILAS. Najmniejsze zmiany dotyczyć będą uzbrojenia artyleryjskiego. Jedyną zmianą ma być zastąpienie dwóch armat Leonardo OTO Melara 25 mm/80 przez dwa nowe zdalnie sterowane systemy artyleryjskie Leonardo Lionfish 30.

Kontrakt i budowa włoskich jednostek

Kontrakt na budowę dwóch fregat typu FREMM EVO został podpisany 31 lipca 2024 r. w Rzymie. Umowa o wartości około 1,5 mld EUR została zawarta pomiędzy europejską Organizacją Współpracy i Kooperacji w Dziedzinie Uzbrojenia (OCCAR – Organisation Conjointe de Cooperation sur l’Armement), która reprezentowała włoski rząd, a spółką joint venture Orizzonte Sistemi Navali (OSN), w której swoje udziały mają włoskie koncerny zbrojeniowe Fincantieri i Leonardo. Do Fincantieri odpowiadającej za budowę jednostek trafić ma ok. 690 mln EUR, a do Leonardo, który dostarczy wyposażenie elektroniczne i częściowo uzbrojenie wpłynie kwota ok. 415 mln EUR.

Najnowsze FREMM-y dla Marina Militare powstają w ramach wieloletniego programu „Projektowanie, rozwój i zakup dwóch jednostek morskich typu fregata FREMM nowej generacji (EVO)”. Jego koszt oszacowano na 2 mld EUR, z czego do 2025 r. wydatkowano 60 mln EUR przeznaczonych na badania wykonalności i ograniczenia ryzyka. Pozostałe 1,940 mld EUR rozdysponowane jest już po podpisaniu umowy z wykonawcami. Cały program, wliczając w to wsparcie eksploatacji, ma zakończyć się do 2040 r.

Obie fregaty powstają w należących do Fincantieri stoczniach w Riva Trigoso i Muggiano działających wspólnie jako Integrated Naval Shipyard, w których zbudowane zostały wszystkie włoskie jednostki tego typu. Budowa pierwszego FREMM EVO, który będzie nosił nazwę Bersagliere, rozpoczęła się 3 kwietnia 2025 r., położenie stępki odbyło się 8 lipca 2025 r., zaś odbiorcy ma zostać on przekazany w czerwcu 2029 r. Cięcie pierwszych blach przeznaczonych dla drugiej jednostki, która będzie nosiła nazwę Aviere, nastąpiło 23 lipca br. Ma ona zasilić włoską flotę w czerwcu 2030 r.